नेपाली कांग्रेसको विशेष महाधिवेशनपछि पार्टीभित्र नयाँ राजनीतिक आशा जन्मिएको थियो । लामो समयदेखि उठ्दै आएको नेतृत्व परिवर्तन, पुस्तान्तरण, युवा ऊर्जा र नयाँ राजनीतिक संस्कारको बहसले अब व्यवहारमै नयाँ दिशा लिने अपेक्षा गरिएको थियो । पुरानो नेतृत्वको कार्यशैलीप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गर्दै अगाडि आएको नयाँ नेतृत्वले कांग्रेसलाई नयाँ सोच र नयाँ शैलीसहित अघि बढाउने विश्वास पनि दिलाएको थियो ।
त्यसैले विशेष महाधिवेशनपछि सुरु भएको १५औँ महाधिवेशनको प्रक्रिया कांग्रेसका लागि केवल नियमित संगठनात्मक प्रक्रिया थिएन । यो नयाँ नेतृत्वले आफूलाई कसरी प्रमाणित गर्छ भन्ने पहिलो ठुलो परीक्षा पनि थियो । तर वडा तहदेखि क्षेत्रीय अधिवेशनसम्म आइपुग्दा देखिएका केही विवाद, गुनासा र प्रक्रियागत प्रश्नले फेरि एउटा पुरानै प्रश्न उठाएको छ– कांग्रेस साँच्चै बदलिँदैछ कि नेतृत्व र अनुहार मात्र बदलिएको हो ?
अहिले नै निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ । नयाँ नेतृत्वलाई शङ्काको सुविधा दिनुपर्छ । तर लोकतान्त्रिक पार्टीमा प्रश्न उठाउने अधिकार पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ । कांग्रेसको लोकतान्त्रिक चरित्र भाषणले होइन, उसले आफ्नै संगठनभित्र गर्ने अभ्यासले प्रमाणित गर्ने हो ।
नेपाली कांग्रेस आज महत्त्वपूर्ण मोडमा उभिएको छ । विशेष महाधिवेशनले नेतृत्व परिवर्तनको बाटो खोल्यो । त्यसपछि १५औँ महाधिवेशनले त्यो परिवर्तनलाई संस्थागत गर्ने अवसर दिएको छ । अब चुनौती नयाँ नेतृत्वका लागि केवल अर्को निर्वाचन जित्नु होइन । चुनौती भनेको पार्टीको राजनीतिक संस्कार परिवर्तन गर्नु हो ।
यदि क्रियाशील सदस्यता पारदर्शी हुन्छ, निर्वाचन प्रक्रिया खुला हुन्छ, असहमतिलाई सम्मान गरिन्छ, गुटभन्दा संस्था बलियो हुन्छ र योग्य व्यक्तिले अवसर पाउँछ भने त्यसलाई कांग्रेसको वास्तविक रूपान्तरणतर्फको कदम भन्न सकिन्छ । तर अनुहार फेरिएर पनि पुरानै शैली दोहोरियो भने स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठ्नेछ– परिवर्तन कहाँ भयो ?
अहिले कांग्रेसलाई फैसला सुनाउनेभन्दा पनि उसलाई हेर्ने, प्रश्न गर्ने र व्यवहारका आधारमा मूल्याङ्कन गर्ने समय हो यो । किनभने कांग्रेसको भविष्य केवल कांग्रेसका नेता–कार्यकर्ताको विषय होइन । नेपालको लोकतान्त्रिक संस्थाको भविष्यसँग पनि यसको सम्बन्ध गाँसिएको छ ।
कांग्रेसको इतिहास लोकतन्त्रका लागि सङ्घर्षको इतिहास हो । त्यसैले लोकतन्त्रको सबैभन्दा ठुलो परीक्षा उसले अरूलाई दिने भाषणमा होइन, आफ्नै संगठनभित्र आफ्ना कार्यकर्तालाई दिने अधिकारमा हुन्छ । व्यक्ति बदलिनु परिवर्तनको सुरुवात हुन सक्छ, तर पर्याप्त प्रमाण होइन ।
सोच बदलिनुपर्छ । निर्णय गर्ने शैली बदलिनुपर्छ । संगठन सञ्चालनको संस्कार बदलिनुपर्छ । कार्यकर्तालाई हेर्ने दृष्टिकोण बदलिनुपर्छ । त्यसपछि मात्र कांग्रेसमा नेतृत्व मात्र होइन, राजनीतिक संस्कार पनि बदलिएको मान्न सकिन्छ ।
त्यसैले आजको मूल प्रश्न यही हो– कांग्रेस साँच्चै बदलिँदैछ वा नेतृत्व मात्रै बदलिँदैछ ? यसको उत्तर भाषणले होइन, वडा अधिवेशनदेखि महाधिवेशनसम्म देखिने व्यवहारले दिनेछ ।
